Burada standart bir süreçden bahsetmiyoruz, kesinlikle hem işverenin hemde tasarımcının süreci profesyonel olarak değerlendirmesinden bahsediyoruz.

Bilgi Paylaşımı…

Tasarım süreci, işveren ve tasarımcının tanışması ve projeyi birlikte yürütebilecekleri konusunda anlaşması ile başlar. Devamında işveren, marka, ürün ve pazar konusunda tasarımcıya sağlıklı bir bilgi vererek sürecin temelini atar. İşverenin bu bilgiler dahilinde mevcut pazarını, markasının rakip markalar karşısındaki durumunu da ifade etmesi tasarımcının “Araştırma” sırasında önemli referanslar edinmesini sağlayacaktır.

Araştırma…

Bu bilgilerle donatılan tasarımcı ilk iş olarak üstlendiği proje hakkında detaylı bir “araştırma” yapmak zorundadır. Tasarımın genel amacı ürün ile hedef kitlesi arasında alışverişi tetikleyecek bir iletişim kurmaktır. O halde “Araştırma” ürün ve hedef kitlenin buluştuğu ortamlarda gerçekleşecektir yani alışveriş veya ticaret merkezlerinde. Bu ortamlarda tasarımcının proje konusu olan ürünün satıldığı raf, reyon yada dükkanlarda insanların ürün seçimininde etkilendikleri detaylar çok önemlidir. Bu seçimlerde alışveriş yapan insanların değişken bazı kriterleri vardır ki bu kriterler çoğu insan için saplantı olmuştur.

Hep aynı markayı kullananlar, en ucuz fiyatı arayanlar, reklamlardan etkilenenler ve ürünleri niteliklerine göre karşılaştıranlar. Buradaki dört farklı kriteri etkilemenin 2 farklı yolu vardır, birincisi ürünün başında insanların dikkatini çekmeye çalışan tanıtım elemanları, ikincisi ise “Tasarım”. Acelesi olan insanlar için tanıtım elemanı en verimli yoldur. Ancak burada tanıtımı yapan elemanların ikna yeteneği, ürünün nitelik bilgilerine hakimiyeti ve kişisel görünümü çok önemlidir. Diğer yandan “Ürünün Tasarımı” da aynı özelliklere sahip olmak durumundadır çünkü “Ambalaj Tasarımı” ürünün “Sessiz Pazarlamacısı” dır. Konumuz tasarım olduğu için biz “Ambalaj Tasarımının” hedef kitlesi üzerindeki etkiyi irdeleyeceğiz. Alışveriş merkezlerindeki araştırmasında, izleme ve diayalog yöntemleri ile ürünün hedef kitlesinin hangi kritere sadık kalarak marka seçimi yaptığı tasarımcı için en önemli bilgi olacaktır.

Diğer önemli bilgi “hedef kitlenin” gördüğü değil görmek istediğidir. Tasarımcı ürünün nitelik ve satış fiyatına müdahale edemeyeceğine göre hedef kitlesine, onu görünüşü ile etkileyecek bir ambalaj tasarımı yapmak zorundadır. “İzleme” tasarımcıya insanların hangi markalara yöneldiği konusunda referans olacaktır. “Diyalog” ise “neden bu marka ?” sorusuna cevap verecektir. Alışveriş merkezlerinde sık karşılaştığımız bir durumda elindeki ürünün ambalajını inceleyen insanlardır. O insanların ambalaj üzerinde “ne aradıkları” da tasarımcı için çok önemli bir referans olacaktır. Bu araştırma sürecinin sonunda tasarımcı işveren ile tekrar bir araya gelerek izlenim ve değerlendirmelerini paylaşmalı, bu paylaşım neticesinde ortak bir kararla projenin konseptini belirlemelidir. Ambalaj tasarımı, araştırma sürecinin sonunda kararlaştırılan konsepte sadık kalarak oluşturulacaktır.

Basım Tekniği ve Malzeme…

Tasarımı teknik olarak etkileyen bir unsur da ambalajın basım tekniği ve uygulanacağı malzemedir. Bir ambalajın tasarımı ne kadar mükemmel olursa olsun, uygulamada baskı ve malzeme hatası yapılıyorsa bütün emek heder oluyor demektir. Farklı ambalaj malzemeleri ve farklı basım teknikleri üretmek tasarımcının işidir ve önce hayal gücü ile denenir. Hayal gücünü kullanan tasarımcı bu düşüncelerini konusunda uzman, profesyonel baskı firmaları ile görüşerek maliyet ve uygulama açısından teyid eder. Sonuçta uygulamaya geçemeyen yaratıcı fikirler hayal edildikleri ile kalırlar.

Tasarım Öncesi Hazırlık …

Tasarımcı gerek işveren den aldığı bilgiler, gerekse araştırmalarından elde ettiği verilerle tasarımlarını hazırlamaya başlar. Bu aşamada tasarımcının tek hedefi vardır ; “Ürünün hedef kitlesini tavlayabileceği bir elbiseye sahip olmasıdır”. Ürünün ambalajını bir elbise olarak nitelendirirsek, edinilen bilgiler bu elbisenin ölçüleri ve kumaşın cinsidir. Bu aşamadan itibaren tasarımcı elbiseyi önce çizecek, sonra kesip biçerek dikecektir. Terziden farklı olarak tasarımcı birden fazla elbise oluşturmak durumunda dır. Çünkü tek bir alternatif çoğu zaman bir çeşit dayatma, işvereni yapılan tek bir tasarımı beğenmeye zorlama olarak algılanır ki zaten pek çok tasarımcı da bu durumu etik bulmaz.

Hazırlık sürecinin ilk etabında tasarımcı önce tasarımları oluşturacak görsel malzemeyi derler. Ambalaj üzerinde yer alacak marka logosu, görsel fotoğraf yada illustrasyon, uyarı ve bilgi vinyetleri gibi görsel malzemeler derlendikten sonra artık tasarımcının bütün yetenek ve tecrübesini ortaya koyma vakti gelmiştir.

Marka mı, Kimlik mi ?

Tasarımcının bu aşamada nasıl bir ambalaj tasarımı yapacağını veya yapması gerektiğini irdelememiz mümkün değil fakat işveren ile tasarımcılar arasında “ambalaj üzerinde markanın mı, ürünün kimliğinin mi ön planda olacağı” hep tartışma konusu olmuştur ki bir durumu açıklığa kavuşturmakta da yarar görüyorum. Şu asla unutulmamalıdır ki, insanlar alışveriş yaparken önce satın alacakları ürünü ararlar, marka daha sonra gelir. Bugüne kadar “markete Tariş almaya gidiyorum” yada marketteki görevliye “acaba Nestle’yi nerde bulabilirim” diyen birine rastlayamazsınız, çünkü bir marka birden fazla ürüne sahip olabilir ve ürünler genelde farklı reyonlarda, farklı raflarda satışa sunulmuştur. Ayrıca tüketici için marka sadece alışverişi gerçekleştireceği anda önem kazanır, o ana kadar ürüne odaklanmıştır. Bu yüzden alışveriş yapanlar önce ürünü arayacak sonra markaya karar vereceklerdir.

Sunum !

Ambalaj tasarımlarının ön çalışmalarının bitiminden sonra tasarımcı mümkün olduğu kadar bu tasarımları üç boyutlu olarak işverene sunmalıdır. Bu şekilde düz hazırlanmış tasarımlardaki yerleşim hataları da basımdan önce kontrol edilmiş olur. İşveren ve tasarımcı sunulan ambalaj tasarımları için yapılacak değerlendirme de mutlaka bir arada bulunmalı yada telefonla konferans görüşme sağlanmalıdır. Birçok işveren belkide yıllardır kullandığı ambalajını genelde terk etmek istemez, yeni tasarımlarda eskinin izlerini ararlar, “insanlar bizim ürünlerimizde bu ambalajlara çok alıştılar” gibi dramatik bir hale bürünürler. Tabi tasarımlar arasında kararsızlık, düzenlemede onları tedirgin eden bazı uygulamalar da tasarımcının sunumda bulunmasının önemli gerekçeleridir. Tasarımcı hazırladığı tasarımların tek tek sunumunu yaparken, anafikir, çıkış noktası, etki-tepki gibi kavramsal ifadelerle hazırladığı çalışmaların dayanaklarını savunmak durumundadır. Sunumlar genelde tasarımlar üzerinde bazı ufak tefek değişikliklerle tekrar görüşülecek şekilde sonuçlanır, bu durum karar verilen yada 2 tasarım arasında kararsız kalınan haller de oluşur.

Karar ve Sonuç !

Ambalaj Tasarımları ürünün niteliğini ve kalitesini değiştirmez. Kötü bir tasarım kaliteli bir ürünü basitleştirirken, profesyonel bir tasarım kötü bir ürünü olduğundan çok daha kaliteliymiş gibi ifade edebilir. Bu durumun etik olup olmadığını tartışmayacağız fakat gerçek olan bir şey var ki o da, tüketici nerede olursa olsun, eğitim ve kültür seviyesi ne olursa olsun insandır ! ve her insanın algılama, güzel olanı seçebilme, farkı ayırt edebilme yeteneği vardır.

Sonuç da ” İnsanlar farklı olanı severler “.

Zülfikar Fidancı